O ksylofagach

Korniki w moim domu?

Drewno jest najstarszym bogactwem naturalnym wykorzystywanym przez człowieka. Drewno wykorzystujemy w budownictwie, meblarstwie czy ozdobnictwie. Wyroby drewniane od dawna są niszczone przez grupę szkodników, które z niewiedzy są nazywane kornikami. Korniki (Scolytidae) są szkodnikami drzew i stanowią grupę szkodników, którą zajmuje się służba leśna. Gdy mówimy o szkodnikach drewna czy też szkodnikach żerujących w drewnie (w drewnie wyrobionym, konstrukcyjnym) mamy do czynienia z technicznymi szkodnikami drewna.

Szkodnikami technicznymi drewna nazywamy owady, których działanie narusza strukturę drewna obniżając jego wartość techniczną. Ich działalność w budynkach ma charakter mechaniczny. Drążone tunele przecinają i osłabiają anatomiczne elementy drewna, użytego niejednokrotnie do celów konstrukcyjnych przy założonych parametrach wytrzymałościowych.

Do grupy szkodników technicznych drewna zaliczane są owady będące sprawcami największych zniszczeń w budynkach i budowlach drewnianych. Owady odżywiające się drewnem tj. ksylofagi należą do rzędu chrząszczy (Coleoptera). Różne gatunki chrząszczy powodują szkody w drewnie o różnym charakterze i znaczeniu.

Dlaczego budynki porażane są masowo przez owady

Jak pokazuje historia, niezabezpieczone drewno jest bardzo podatne na zainfekowanie przez najpospolitsze szkodniki drewna np. spuszczela pospolitego i kołatka domowego. Po pierwszej i drugiej wojnie światowej nastąpił wzrost zapotrzebowania na drewno jako materiał budowlany. Skutkowało to powszechnym stosowaniem niezabezpieczonego chemicznie drewna, często niskiej jakości z dużą zawartością bielu. Działania takie przełożyły się na olbrzymie zniszczenia budynków wskutek działania ksylofagów. Pojawił się wówczas problem spuszczela, ujmowany już statystycznie.

Rozkwit budownictwa szkieletowego w ostatnich latach, będącego głównym typem konstrukcji drewnianych w budownictwie mieszkaniowym, zwiększył wzrost zapotrzebowania na surowiec jakim jest drewno. Porównanie dzisiejszej sytuacji do sytuacji sprzed kilkudziesięciu lat, przy dzisiejszej technologii i dostępie do środków zabezpieczających drewno, będzie dużą przesadą, ale warto mieć na uwadze powyższe szukając oszczędności na etapie budowy. Używanie niedostatecznie przesuszonego drewna i nieokorowanego czy też brak dostatecznego chemicznego zabezpieczenia, zwiększa ryzyko zainfekowania drewna przez szkodniki.

Drewno jako środowisko życia owadów

Postęp cywilizacyjny determinowany trendem oszczędzania wszędzie i na wszystkim daje doskonałe pole do popisu korozji biologicznej. Brak odpowiednich proporcji w drzewostanach liściastych i iglastych, niedostateczna i nieterminowa higiena lasu spowodowana redukcją etatów i angażowaniem do pracy ludzi bez odpowiednich kwalifikacji, wpływa na tworzenie warunków sprzyjających rozwojowi szkodników. Pozyskiwanie drewna przed uzyskaniem wieku rębności, w szczególności drewna iglastego najczęściej wykorzystywanego do celów konstrukcyjnych, daje materiał o niskiej gęstości spowodowanej przewagą warstwy bielastej. Duża obecność bielu wskutek stosowania drzew młodych, posiadającego składniki odżywcze dla szkodników, jest przyczyną atakowania drewna przez najgroźniejsze owady, których larwy tracą mniej energii przy drążeniu takiego materiału. Twardziel, który w młodych drzewach jest słabo wytworzona, również może być naruszana przez owady.

Większość gatunków niszczących drewno w budynkach i budowlach (w tym najgroźniejsze szkodniki) to przedstawiciele entomofauny leśnej, których występowanie nie jest ograniczone wyłącznie do wyrobionego drewna, stąd duże prawdopodobieństwo występowania większych szkód w okolicach leśnych. Możliwość zasiedlenia drewna przez szkodniki zwiększa się również w rejonach, gdzie jest dużo budynków wykonanych z drewna. Dodatkowym czynnikiem zwiększającym ilość szkód w nowych budynkach jest wykorzystywanie do ich budowy drewna rozbiórkowego. Również wprowadzanie starych mebli do tych budowli, jak i magazynowanie w nich drewna rozbiórkowego służącego jako opał przyczynia się do rozwoju szkodników w nowym budynku.

Dla szkodników, będących sprawcami zniszczeń w budynkach czy budowlach, drewno pełni funkcję zarówno pożywienia jak i kryjówki. Szkodniki drewna (owady) występujące na naszym obszarze, dzielą się na wiele gatunków mających różne wymagania odnośnie gatunku zasiedlanego drewna (drewno gatunków iglastych, liściastych), jego wilgotności, temperatury otoczenia czy obecności grzybów rozwijających się na drewnie.
Zróżnicowane wymagania termiczno-wilgotnościowe poszczególnych gatunków znajdują odzwierciedlenie w opanowywaniu przez nie różnych części budowli. I tak spuszczel jest dominującym szkodnikiem w więźbach dachów i drewnie nagrzewających się znacznie w lecie poddaszy. W ścianach budynków drewnianych, w zależności od warunków, mogą przeważać szkody spowodowane przez spuszczela lub kołatki. Kołatek domowy powoduje duże zniszczenia drewna w dolnych częściach budynków, piwnicach oraz w drewnianym wyposażeniu wnętrz kościołów i obiektach muzealnych na terenie skansenów.

Rozwój owadów

Rozwój owadów charakteryzuje się szeregiem przekształceń, czyli metamorfozą. Wyróżniamy zasadniczo dwa typy przekształceń owadów: przeobrażenie niezupełne i zupełne.
Przeobrażenie niezupełne (taki typ przeobrażenia wykazują termity), nie leży w naszym obszarze zainteresowania.

Przeobrażenie zupełne odnosi się do szkodników technicznych bytujących w naszym obszarze. Larwy szkodników zupełnie nie przypominają postaci doskonałych i są nieuskrzydlone.
Larwy żerują w drewnie w zależności od warunków mniej lub bardziej intensywnie, powodując szkody.  U krajowych chrząszczy niszczących drewno, czas rozwoju tego stadium stanowi przeważającą część życia owada. Skrajnym przypadkiem jest tu Spuszczel pospolity, którego larwa może się rozwijać nawet przez kilkanaście lat.

Postać doskonała jest zdolna do rozmnażania się. Jej rolą jest również rozprzestrzenianie się gatunku. Postacie doskonałe wielu gatunków chrząszczy niszczących drewno budynków nie pobierają pokarmu.