Fizyczne zwalczanie szkodników drewna

1)      metody termiczne

Wykorzystanie wysokiej temperatury, śmiertelnej dla owadów żerujących w drewnie (56 stopni Celsjusza):

- metoda wykorzystująca fale elektromagnetyczne

- metoda gorącego powietrza

2) metoda środowiska beztlenowego

 

1. Metody termiczne w zwalczaniu technicznych szkodników drewna

Metoda wykorzystująca fale elektromagnetyczne

Modele teoretyczne metod zwalczania szkodników opracowywane od dawna przez naukowców, przy dzisiejszym tempie rozwoju techniki znajdują przełożenie na realne technologie i urządzenia. W 2008 roku zostało we Włoszech wyprodukowane mobilne urządzenie SAURUS, służące do bezinwazyjnego czyli ekologicznego zwalczania szkodników w drewnie za pomocą promieniowania elektromagnetycznego czyli mikrofal.

Urządzenie SAURUS, jako wykorzystujące fale elektromagnetyczne musiało przejść pomyślnie szereg badań i testów potwierdzających dopuszczenie urządzenia do użytkowania, o których mowa w wymienionych dyrektywach: 2006/42/WE dyrektywa maszynowa, 2006/95/WE dyrektywa niskonapięciowa, 2004/108/WE dyrektywa dotycząca kompatybilności elektromagnetycznej; oznaczenia norm zharmonizowanych CEI EN 55011, CEI EN 55011/AN, CEI EN 61000-6-2, CEI EN 60519-1, CEI EN 60519-6.

Kwestie związane z zachowaniem bezpieczeństwa były jednym z głównych problemów przy tworzeniu tego typu urządzenia, które następnie mogłoby być wykorzystywane do przemysłowej czy usługowej obróbki termicznej drewna. Urządzenie SAURUS posiada deklarację zgodności i oznaczenie CE. Wyrób podlegający ocenie zgodności nieposiadający deklaracji zgodności, nie może być wprowadzony do obrotu lub oddany do użytkowania na terytorium Unii Europejskiej.

Fale elektromagnetyczne na poziomie większym od dopuszczalnego są niebezpieczne dla operatorów przebywających w bliskiej obecności generatorów promieniowania elektromagnetycznego. W urządzeniu zostały zastosowane czujniki bezpieczeństwa oraz mierniki natężenia mikrofal. Dodatkowo operatorzy mają do dyspozycji czujniki mobilne zwiększające bezpieczeństwo użytkowania urządzenia.

 

Zastosowanie mikrofal w zwalczaniu szkodników technicznych drewna

Szkodniki drewna głównie składają się z wody. Działanie mikrofal polega na oddziaływaniu pola na polarne cząsteczki wody (dipole), które wskutek podążania za zmiennym kierunkiem i zwrotem pola poprzez tarcie między sobą wytwarzają ciepło. Jest to wykorzystanie metody termicznej, polegającej na doprowadzeniu do hipertermii szkodników drewna. Śmierć owadów ma charakter termiczny.

 

Zastosowanie mikrofal w dezynsekcji drewna pozwala zwalczać szkodniki w ciągu całego roku w odróżnieniu od dezynsekcji np. przy użyciu toksycznych gazów, które są skuteczne tylko w dodatnich temperaturach. W przypadku budynków pozwala również na prowadzenie dezynsekcji punktowej, czyli w wybranych miejscach lub na wybranych elementach, zakwalifikowanych jako zainfekowane.

 

 Metoda gorącego powietrza

Metoda ta polega na ogrzewaniu elementów drewnianych poprzez podgrzewanie atmosfery, w której się znajdują, za pomocą gorącego powietrza do temperatury ok. 60 stopni Celsjusza wewnątrz niego.Powoduje to wyparowanie wody z płynów fizjologicznych owadów i denaturację białka w ich ciałach. Gorące powietrze jest wytwarzane i wprowadzane do budynku przy użyciu specjalnych urządzeń. Metoda stosowana jest powszechnie od lat trzydziestych w Niemczech i Danii.

 

2.      Metoda środowiska beztlenowego

System VELOXY (VEry Low OXYgen) został opracowany w latach 90-tych ubiegłego wieku. Europejski projekt “SAVE ART”, realizowany w latach 1998-2000 przy współpracy rządów Włoch, Hiszpanii, Szwecji i W. Brytanii, potwierdził skuteczność systemu w zwalczaniu organizmów szkodliwych, niszczących przedmioty zabytkowe. Uczestnicy programu zalecili (certyfikowali) stosowanie urządzenia do ochrony dóbr dziedzictwa kulturowego.

Zadaniem urządzenia jest wycofanie tlenu ze sprężonego powietrza z taką wydajnością, że do zamkniętych w gazoszczelnej folii przedmiotów podawany jest prawie tylko azot (stanowi on 78% powietrza), a zawartość tlenu spada do 0.2-0.3%.

Zabieg polega na umieszczeniu zaatakowanych przez organizmy szkodliwe obiektów (ramy obrazów, rzeźby z drewna, meble) w modyfikowanej atmosferze, w której jest nie więcej niż 0.3% tlenu. Aby to osiągnąć należy je zamknąć w gazoszczelnych opakowaniach z folii, która nie przepuszcza tlenu.

Zabytkowe przedmioty, w zależności od wielkości, zamykane są pojedynczo, po kilka lub kilkanaście w opakowaniu z folii nieprzepuszczającej tlenu. W tym celu przedmioty te otacza się folią, mocuje się zawory, po czym jej brzegi zgrzewa się zgrzewarką. Wszystkie kolejne opakowania mogą być łączone przy pomocy rurek i zaworów, gdyż system umożliwia jednoczesną dezynsekcję licznych i dużych zbiorów obiektów muzealnych.

Poprzez rurki łączące urządzenie z opakowaniami doprowadzana jest modyfikowana atmosfera tak długo, aż stężenie tlenu osiągnie w nich poziom 0.1-0.3% (pomiaru dokonuje się specjalnym czytnikiem stężenia tlenu). Wtedy zawory są zamykane, a przedmioty są pozostawiane w atmosferze beztlenowej przez 21 dni, co gwarantuje 100% śmiertelność dla wszystkich szkodników i ich stadiów rozwojowych. Po 3 tygodniach dezynsekowane przedmioty można wyjąć z opakowania, albo pozostawić i przechowywać w atmosferze azotu, co zabezpiecza je przed ponownym atakiem szkodników.

Przechowywanie w azocie hamuje również rozwój pleśni, grzybów i bakterii, a także chroni przed szkodliwym działaniem tlenu.