Szkody wyrządzane przez techniczne szkodniki drewna

Drewno jako źródło pokarmu dla owadów

Najgroźniejsze szkodniki drewna technicznego, należące do grupy szkodników rozwijających się w drewnie powietrznosuchym, mogą opanowywać wyrobiony materiał przez szereg pokoleń, aż do zupełnego zniszczenia. Mogą żerować w drewnie o wilgotności ok. 10-20%, a z takim drewnem mamy do czynienia w budynkach gdzie uwzględniono wymogi profilaktyki budowlanej.

Spośród tej grupy szkodników spuszczel pospolity i kołatek domowy występują najczęściej i najliczniej w drewnie budynków. Kołatki również są  głównym sprawcą zniszczeń w zabytkowych obiektach drewnianych, w meblach, w ramach obrazów i ikon, w wyposażeniu kościelnym. Dla przykładu, za jego przyczyną niszczone są cenne organy kościelne, o których to przypadkach coraz częściej słyszymy w mediach.

Zniszczenia wywołane przez ksylofagi mogą niestety osłabiać niebezpiecznie nośność istotnych elementów konstrukcji drewnianego budynku, czy konstrukcji dachu. Profilaktyka budowlana oraz prawidłowa eksploatacja i konserwacja budynku nie zapewniają całkowitego zabezpieczenia przed tą grupą owadów.

 

Zniszczenia wywoływane przez szkodniki drewna, środki zapobiegawcze

W budynkach brak zapobiegawczych interwencji może doprowadzić do sytuacji, w której owady mogą poważnie zainfekować obiekt i doprowadzić do poważnych szkód. Samica spuszczela pospolitego składa średnio około 200 jaj, w przypadku niektórych osobników liczba ta może zwiększać się  nawet dwukrotnie. Jak widać proces mnożenia się szkodnika jest dość szybki.

Ochrona przed szkodnikami technicznymi drewna wymaga starannie prowadzonej impregnacji. Okresowa impregnacja (w zależności od czasu działania zastosowanego środka) materiału drewnianego, chociażby tylko w miejscach dostępnych dla szkodników latających odpowiedzialnych za rozmnażanie i w pewnym stopniu przemieszczanie się gatunku (patrz Rozwój owadów), zmniejsza możliwość porażenia budynku.

Drewno, w przypadku gdy widzimy ślady porażenia przez owady, powinno być wyleczone poprzez przeprowadzenie procesu dezynsekcji. Jeśli materiał został tak silnie zniszczony, że utracił walory konstrukcyjne, a nie przemawiają za jego zachowaniem inne względy (np. wartość zabytkowa), powinien zostać spalony w celu eliminacji możliwości dalszego rozprzestrzeniania się szkodnika. Gdy jest to element konstrukcji, powinien zostać wymieniony na nowy, z zachowaniem szczególnej ostrożności przy zabezpieczaniu go przed szkodnikami, gdyż olejki eteryczne w świeżym drewnie mogą wabić szkodniki z dużych odległości. Dobrze zaaplikowany impregnat tworzy na powierzchni drewna bardzo skuteczną ochronę zapobiegająca wtargnięciu nowych szkodników (minimalizuje możliwość złożenia jaj przez postacie latające szkodników okresie rójki).

Świadomość problemu i odpowiednie reagowanie pozwala zmniejszyć zagrożenie do minimum i cieszyć się pięknem i zaletami jakie daje drewno.

 

Objawy porażenia drewna jakie mogą występować w budynkach i budowlach drewnianych

Symptomy zainfekowania drewna mogą być następujące:

- obecność larw szkodników w drewnie, co praktycznie naocznie można stwierdzić dopiero rozłupując drewno;

- obecność żywych lub martwych postaci doskonałych szkodników, znajdowanych w pomieszczeniach (a przykład, gdy w budynku utrzymuje się porażenie przez kołatka domowego, chrząszcze te można spotkać na oknach (martwe na parapetach). W zabytkowych kościołach martwe postacie tego gatunku oraz jego pasożyta Spathius exarator L. i charakterystyczne chrząszcze jego drapieżcy natrupka niebieskiego (Korynetes coeruleus De Geer) można znaleźć na rzadko odkurzanych poziomych powierzchniach wystroju wnętrz);

- odgłosy drążenia drewna przez larwy szkodników (nazwa kołatek pochodzi od charakterystycznego stukania samca w kawałek drewna, podobnego do odgłosu kołatania, często nie kojarzonego z tak małym owadem);

- obecność w budynku żywych lub martwych postaci doskonałych gatunków owadów będących naturalnymi wrogami (drapieżcami czy pasożytami) danego gatunku szkodnika;

-  obecność na powierzchni drewna świeżych otworów wylotowych postaci doskonałych szkodników;

-  wysypująca się z otworów wylotowych mączka drzewna z odchodami larw;

-   liczne otwory wylotowe i rozsypywanie się drewna na skutek dłuższego drążenia przez larwy;

Ksylofagi niszczą konstrukcje drewniane w budynkach, całe budynki drewniane jak również meble czy bezcenne dziedzictwo kulturowe.

Skala szkód, a tym samym ich ekonomiczny wymiar wynika z częstości występowania szkodliwego gatunku owada, rozmiaru spowodowanych szkód i stopnia trudności działań ochronnych, głównie o charakterze profilaktycznym.

Niekiedy owady pojawiające się w budynkach postrzegane są jako plaga, jeśli występują tak licznie, że ich obecność staje się nieprzyjemna lub uciążliwa dla mieszkających tam ludzi ze względów zdrowotnych lub emocjonalnych.

Rozmiar szkód w perspektywie dezynsekcji drewna

Rozróżnienie czynnych żerowisk od żerowisk opuszczonych, w których już nie żerują larwy, wymaga dużej wiedzy fachowej i praktycznej. Gdy w danym miejscu drewno jest bardzo zniszczone i opuszczone przez owady oraz możliwe jest z całą pewnością ustalenie, że dane obszary są opuszczone przez owady, możliwa jest punktowa dezynsekcja obiektu za pomocą dostępnych metod fizycznych (zastosowanie mikrofal) lub chemicznych (np. ławy kościelne gazowane w namiotach foliowych).

Otwory wylotowe starych bądź opuszczonych już żerowisk, w zależności od czasu jaki upłynął od aktywności szkodników, mają mniej lub bardziej przyciemnioną barwę. Jak podaje literatura, w przypadkach gdy niemożliwe jest precyzyjne zakwalifikowanie żerowisk do czynnych czy opuszczonych, należy je traktować jako czynne.